कुनै समयमा थारु समुदायले पाहुना वा विशेष अतिथी घरमा आउँदा भात खुवाउन प्रयोग गरिने काला नमक धान लोप हुँदै गएपछि ठाकुरबाबा नगरपालिकाले यसको संरक्षण र प्रर्वद्धनको सुरुवागत गरेको छ ।

रैथाने बालीको रुपमा रहेको काला नमक धान खानको लागि स्वादिलो र वास्नादार हुने गर्दछ । स्थानीय स्तरमा यदा कदा पाइने काला नमक धानको ठाकुरबाा नगरपालिकाले विउ उत्पादन गर्न थालेको छ ।

नगरपालिकाले सघन कृषि कार्यक्रम अन्तर्गत ५ विगहा जग्गा भाडामा लिएर लोपोन्मुख कृषि बालीको खेति गरीे विउ उत्पादन गरेको छ । रैथाने धान काला नमक र मसिनो जातको धान ठाकुरबाबा नगरपालिका ५ वनविर मा खेती गरिएको छ । उक्त खेति कार्यमा पालिका अन्तर्गत रहेका कृषि शाखा कार्यरत कर्मचारी र ६ जना कृषि प्राविधिकले प्रशिक्षार्थीको रुपमा काम गरेको कृषि प्राविधिक विरेन्द्र रावतले बताउनु भयो ।

यस बर्ष नगरपालिकाले गरेको खेतीमा २० क्विन्टल काला नमक धान उत्पादन भएको छ जसमध्ये ग्रेडिङ्ग गरेर करिब १५ क्विन्टल उच्च गुणस्तरको विउ उत्पादन गरिएको छ । भने विउ बाहेकको काला नमक धान खायनमा प्रयोग गर्ने नगरपालिकाले योजना बनाएको छ । ‘ठाकुरबाबा’ ब्राण्डको चामल उत्पादन गरी सहकारीहरू सँग समन्वय गरेर बजारीकरण गरेको ठाकुरबाबा नगरपालिकाका कृषि शाखा प्रमुख ध्रुवराज बमले बताउनु भयो । उहाँका अनुसार कालानमक सँगै मसिनो बास्नादार ३० क्विन्टल  धान उत्पादन गरि बजारीकरण गरिएको छ ।

नागरपालिकाले उत्पादन गरेको ‘ठाकुरबाबा’ नामक काला नमक चामलको मुल्य १७० रुपैयाँ प्रतिकेजीमा विक्री भईरहेको छ । पर्यटकिय क्षेत्रलाई लक्षित गरी स्वादिलो धानको उत्पादन गरिएको बताउँदै पर्यटकहरूलाई खुवाउनका लागि नगरपालिकाले अग्रसरता लिएको शाखा प्रमुख बमले बताउनु भयो । उहाँले भन्नुभयो –‘अब बर्दियामा आउने पर्यटकहरुले काला नामक र मसिनो बास्नादारको भात खाने पाउनेछन् ।’

कालानमक, मसिनो बास्नादार, अनदी, तिल्की लगाएतका धान बाली,  थारु आलु, स्थानीय  हिउँदे सिमि, दलहन, मसला जन्यबाली लगाएतका ४५ प्रजातीका रैथाने बालीको प्रवद्र्धन गर्न थालिएको छ ।

केही बर्ष अघि देखि खेती सुरुवात गरेको थारू आलु हाल १५ विगहा क्षेत्रफलमा पालिकाले नै खेती गरेको छ । भने यस बर्ष देखि स्थानीय सिमिको समेत खेतीको सुरुवात गरीएको कृषि शाखा प्रमुख बमले बताउनु भयो  । कृषकहरूले हेर्ने र यसरी पनि खेती हुने रहेछ भनेर सिकाउनका लागि खेती गरिएको उहाँले बताउनु भयो ।

लोपोन्मुख बालीको संरक्षणका साथसाथै  किसानलाई पाठ शालाको रुपमा कृषिमा भित्रिएको प्राविधिक ज्ञान सिकाउने उद्देश्यले उक्त कार्यक्रम संचालन गरिएको ठाकुरबाबा नगरपालिकाका नगर प्रमुख तीलकराम लम्सालले जानकारी दिए  । उहाँले लोपोन्मुख रैथाने कृषि बालीको संरक्षण गरी उन्नत विउ उत्पादन गर्ने लक्ष्य लिइ खेती सुरु गरिएको बताउँदै आगामी दिनमा थप क्षेत्रफल विस्तार गरी चक्लाबन्दी खेती र यान्त्रीकरणको प्रयोगलाई प्रोत्साहन गरिने नगरप्रमुख लम्सालले बताउनु भयो ।